ئۇيغۇرلار: نەزەردىن يىراق كۆڭۈلگە يېقىن ”غەرپ مەتبۇئاتىدا ئۇيغۇرنىڭ گېپى“ نىڭ داۋامى ئابدۇۋەلى ئايۇپ ئامېرىكىدا چىقىدىغان تىراژى دۇنيا بويىچە ئالدىنقى ئورۇندىكى بىر ھەپتىلىك ژورنالدىن ئوقۇغان ئۇيغۇرلار ھەققىدىكى ئۇزۇن بىر زىيارەت خاتىرىسى ھېلىغىچە ئېسىمدە. مەزكۇر زىيارەت خاتىرىسىنىڭ ماۋزۇسى ژورنالنىڭ مۇقاۋىسىغا بېرىلگەن بولۇپ مۇقاۋىغا ئۈرۈمچى دۆڭكۆۋرۈك ئەتراپ......

غەرپ مەتبۇئاتىدا ئۇيغۇرنىڭ گېپى ئابدۇۋەلى ئايۇپ ئادەم دېگەن قىزىق بولىدىكەن. يۇرتۇڭدا، قېرىنداشلار ئارىسىدا تۇرغۇنۇڭدا خەلئارا خەۋەرلەرگە مەستانە بولىدىغان گەپكەن. دۇنيادا نېمە ئىشلارنىڭ بولۇۋاتقىنى سېنىڭ ئەڭ دىققىتىڭنى چېكىدىكەن. يىراق قىرلاردا سەرسان بولۇپ يۈرگىنىڭدە يۈرتۇڭغا دائىر پىچىرلاشلارغا قەدەر دىققەت قىلىدىكەنسەن. كومپىيوتىرنىڭ ئالدىغا كەلسەڭ يۇرتۇڭغا دائىر خەۋە......

ئۇيغۇرچە زىيالىلىق ھەققىدە ئويلار ئابدۇۋەلى ئايۇپ 1. ئۇيغۇرچە زىيالىلىقنىڭ تەبىرى ئۇيغۇرچىدىكى مۇتەخەسىس، پەيلاسۇپ دېگەن سۆزلەرنى ئاۋامنىڭ ئاغزىدىن كۆپ ئاڭلىغىلى بولمايدۇ، ئەمما زىيالى سۆزىنى ھەممە ئادەم دېگۈدەك بىلەمدىكىن دەيمەن. بەزىدە قۇلۇقۇمغا ”زىيالى قىلغان ئىشى خىيالى“ دېگەن ماقال ئاڭلىنىپ قالىدۇ. زىيالى دېگەن بۇ سۆز ئۇيغۇر خەلق ماقال تەمسىللىرىدىن ئورۇ......

ئۇيغۇردا تارىخنىڭ يۈكى ۋە ئاسارىتى ”ئامېرىكىدىكى مۇساپىر تۇيغۇلار“ نىڭ داۋامى 1. تارىخنىڭ يۈكىنى بايقاش ئادەم ئۆزى چوڭ بولغان موھىتىدىن ئايرىلىپ باشقىلار بىلەن بولغان پەرقىنى ھىس قىلغاندا دەسلەپ ھەيران قالىدىغان، گاڭگىرايدىغان گەپكەن. مەن ئامېرىكىغا بارغاندىن كېيىن ئۆزەمنى تارىخچىدەك ھىس قىلىپ قالدىم. ۋەتەندە مەن ئەسلى تارىخچى سانالغىدەك ساپادىكى ئادەم ئەمەس ......

مەن بىلىدىغان شەرقشۇناسلىق ۋە شەرقشۇناسلار ئابدۇۋەلى ئايۇپ شەرقشۇناسلىق دېگەن بۇ ئاتالغۇ يېقىندىن بېرى مەتبۇئات ۋە تورلاردا قىزىپ كەتتى. مەن ئامېرىكىدا ئوقۇش جەريانىدا بۇنداق بىر ئىلىم توغرىلىق پاراڭمۇ بولۇنمىغانىدى. مەن ئوقۇغان ئۇنۋېرىستىتتا ئاڧرىقا تەتقىقاتى ڧاكۇلتىتى، شەرقى ئاسىيا ڧاكۇلتىتى، ياۋرۇئاسىيا تەتقىقاتى ڧاكۇلتىتى دېگەنلەر بار ئېدى. ئۇيغۇر تىلى شەرقى ئاسىيا ڧا......

ئابدۇخالىق ئۇيغۇر ۋە مەمتىلى تەۋپىق تۇغۇلغانلىقىنىڭ يۈز ئون يىللىق خاتىرىسىگە ئۇلۇغلانغان رەسىم، زىكىرسىز ئىسىم بۇ يىل ئابدۇخالىق ئۇيغۇر (1901-1932) ۋە مەمتىلى ئەپەندى (1901-1937 ) تۇغۇلغانلىقىنىڭ يۈز ئون يىللىق خاتىرە يىلى. بۇ يىلنىڭ ئۇيغۇردا قانداق خاتىرىلىنىدىغانلىقى ئىزچىل دىققىتىمنى تارتىپ كەلگەنىدى. ۋاھالەنكى، مۇبارەك يۈز ئون يىل ئاياقلىشىشقا ساناقلىقلا كۈنلەر قالغا......

مۇكەممەل جەمئىيەت ۋە كەمتۈك ئىنسان ئابدۇۋەلى ئايۇپ ”ئامېرىكىدىكى مۇساپىر تۇيغۇلار“نىڭ داۋامى ئامېرىكا زادى قانداق يەر؟ مەن ئۇشبۇ ئەدەبىي خاتىرەمدە يېزىۋاتقاندەك ھەممە ئىشقا تەرتىپ ئورنۇتۇلغان، ئىنساننىڭ ھەممە خۇي پەيلى مۇئەييەن بىر ئەخلاق قېلىپىغا چۈشكەن، ئادەمنىڭ ئىتىقادى، ھۆرمىتى، ھۆرلۈكى، ھاياتى، پاراغىتى كاپالەتلەندۈرۈلگەن، قانۇننىڭ ئادالىتى خۇددى بوۋىمىز ......

ئامېرىكىچە ھايات ۋە ئۇيغۇرچە ئۆلۈم ئابدۇۋەلى ئايۇپ ”ئامېرىكىدىكى مۇساپىر تۇيغۇلار“ نىڭ داۋامى 2005-يىلى 24- دىكابىردا تۈركىيەگە چۈشكەن تۇنجى كۈنۈم گوللاندىيەمۇ ياكى دانىيەمۇ بىر دۆلەتتە تۇرۇۋاتقان بىر ئۇيغۇرنىڭ ئۆلۈۋالغانلىق خەۋىرىنى ئاڭلاپ يۈرۈگۈم ئېيچىشىپ كەتكەن ئېدى. شۇ بىچارە مەرھۇمنىڭ ئۆلۈم ئالدىدا ئاتا-ئانىسىغا ئانا تىلىدا قالدۇرىدىغان ۋەسىيەتلىرى بار ب......

ئۇيغۇرچە ئىسىمنىڭ ئامېرىكىدىكى كەچۈرمىشلىرى ئابدۇۋەلى ئايۇپ ”ئامېرىكىدىكى مۇساپىر تۇيغۇلار“ نىڭ داۋامى ئىسمىمنىڭ ئامېرىكىدىكى پىشكەللىكلىرى جوڭگۇدا تولا خاتا ياكى چالا يېزىلىپ ئاۋارە قىلغان ئىسىمىم ئامېرىكىغا كېلىپمۇ مېنى خېلى مالال قىلدى. مەكتەپكە كەلسەم ئوقۇغۇچلىق كارتامدىن ئىككىسى چىقىپ قاپتۇ. بىرسى ئاتا-ئانام قويغان ئۇيغۇرچە ئىسمىمغا يەنە بىرى پاسپورتۇمد......

ئامېرىكا قىزىم ۋە بىزنىڭ ئۇيغۇرلىقىمىز ئابدۇۋەلى ئايۇپ ئامېرىكا يەسلىدىكى ئۇيغۇرچە خەت ھەممە ئىش ئالدىن پىلانلىنىدىغان ئامېرىكىغا “تۇيۇقسىز”كېلىپ قالغان قىزىمنى يەسلىگە ئورۇنلاشتۇرالماي بېشىم قاتتى. مەن ئائىلەمنىڭ كېلەلەيدىغان ياكى كېلەلمەيدىغانلىقىغا بىر نەرسە دېيەلمىگەچ قىزىمنىڭ يەسلى ئىشىنىمۇ ئويلىشالمىغان ئىدىم. توختىماي سۈرۈشتۈرۈش نەتىجىسىدە ئاخىرى يەسلى مەسىلىسىمۇ ......

قىزىمنىڭ ئۇيغۇرچە كۈنلىرى ئابدۇۋەلى ئايۇپ ”قىزىم، ئامېرىكا ۋە بىزنىڭ ئۇيغۇرلۇقىمىز“نىڭ داۋامى قىزىمنىڭ يوقاتقانلىرى قىزىم ئامېرىكىدا ”مېنى ھەممە ئادەملەر ياخشى كۆرىدۇ، ھەتتا ئىتلارمۇ مېنى ياخشى كۆرىدۇ“، ”ھەممە ئادەمگە ئىشىنىشكە بولىدۇ“، ”ھەممە ئادەم بىر بىرىگە كۈلۈمسىرەپ سالاملىشىپ ئۆتىدۇ“، ”بازاردىن ئالغان كۆكتات، مىۋ......

قارغىلىقتىكى “ ئامېرىكا“ ئابدۇۋەلى ئايۇپ ”ئامېرىكىدىكى مۇساپىر تۇيغۇلار“ نىڭ داۋامى يېقىندا خوتەن، گۇما ۋە قارغىلىقنى تاۋاپ قىلىپ كەلدىم. گۇمىدا بىرەيلەن قارغىلىقتىكى بىر جاينىڭ قارغىلىقتىكى ئامېرىكا دەپ ئاتىلىدىغانلىقىنى سۆزلەپ بەردى. بۇ جاي قارغىلىقتىن باشقا يەرلەرگە ۋە تېبەت (شىزاڭ) نىڭ ئالى ۋىلايىتىگە بارىدىغان قاتناش تۈگىنىگە جايلاشقان بولۇپ ب......

5. قەشقەرچە رىۋايەت ۋە ئۇيغۇرچە مەپكۇرە ئابدۇۋەلى ئايۇپ ئۇيغۇر جەمئىيىتىدە كوچا پارىڭى سۈپىتىدە تارقىلىپ يۈرگەن نۇرغۇن ھىكايەتلەر، لەتىپىلەر، رىۋايەتلەر بار. بۇلار رەسمىي مەتبۇئاتلاردا نەشىر قىلىنمىغان بىلەن ئاۋامنىڭ ئاغزىدا دائىم تەكرارلىنىپ تۇرىدۇ. بۇلاردا ئۇيغۇرلارنىڭ ئۆزىگە، ئۆزگىلەرگە، موھىتقا، جەمئىيەتكە، سىياسەتكە، ھاكىمىيەتكە ۋە باشقا تۈرلۈك شەيئىلەرگە بولغان تون......

ئامېرىكىدىكى ئازەرىنىڭ زارى ئابدۇۋەلى ئايۇپ ”ئامېرىكىدىكى مۇساپىر تۇيغۇلار“ نىڭ داۋامى ئامېرىكىغا كېلىپ تۇنجى قېتىملىق ساياھېتىمدە بىر ئىرانلىق تۈرك (ئىرانغا مۇستەملىكە ئەزەربەيجانلىق) بىلەن پاراڭلىشىپ قالدىم. دەسلەپكى پاراڭلاردىن مېنى ئېچىندۇرغىنى، يېشى50 دىن ئاشقان بۇ كىشىنىڭ بىر ئېغىز ئىنگىلىزچە بىلمەي تۇرۇپ ۋەتىنىنى، ئائىلىسىنى تەرك ئېتىپ، يات ئەلدىن پاناھ......

تۈنۈگۈنكى ۋە بۈگۈنكى سىيىت نوچى ئابدۇۋەلى ئايۇپ سىيىت نوچى: گېلاۋخۇي تارىخىغا يېزىلمىغان گېلاۋخۇيچى ئابدۇكېرەم ئابلىز ئورۇنلىغان ”سىيىت نوچى“ داستانىدىن ئارىيەدە سىيىت نوچىنى ”شىنخەي ئىنقىلابىنىڭ ئالدى كەينىدىكى چىڭ سۇلالىسىنىڭ ئىستىبىدات ھۆكۈمىرانلىقىغا قارشى قوزغالغان گېلاۋخۇي تەشكىلاتىغا قاتناشقان“ دېيىلىدۇ. مەن بۇنى ئېنىقلاش ئۈچۈن گېلاۋخۇيغا د......